Ciekawe Miejsca - Internetowy Przewodnik Turystyczny

            Nazwa miasta pochodzi od litewskiego słowa oznaczającego trzebież, czyli wykarczowany las. W ten właśnie sposób, w środku puszczy na granicy litewsko – ruskiej powstał obronny gród, na miejscu którego w 1323 roku książę Giedymin wybudował murowany zamek. Od tej chwili nastąpił rozwój miasta na podgrodziu, wzdłuż głównego traktu prowadzącego w kierunku stolicy Wielkiego Księstwa Litewskiego – Wilna. Początkowe lata naznaczone były częstymi najazdami Krzyżaków i bratobójczymi walkami o władzę na Litwie. Od XVI wieku nastał upragniony pokój i Lida zyskała na znaczeniu, szczególnie od 1590 roku, kiedy król Zygmunt III nadał jej prawo magdeburskie. W kolejnym stuleciu największe zniszczenia przyniosła wojna polsko-moskiewska (1655-1660), a następnie północna (1700-1721), od czasów której zniszczony zamek Giedymina bezpowrotnie stracił na znaczeniu. Po trzecim rozbiorze Lida znalazła się na terytorium Cesarstwa Rosyjskiego, na mocy traktatu ryskiego z 1921 roku wróciła na krótko w granice Polski. Po drugiej wojnie światowej została włączona do ZSRR. Od 1991 roku znajduje się na terytorium niepodległej Białorusi.

 

            Przy głównej ulicy – dawniej Wileńskiej lub Suwalskiej, dziś Sowieckiej - znajduje się pieczołowicie odrestaurowany w okresie międzywojennym i w latach 70-tych XX wieku zamek, na którym odbywają się turnieje rycerskie. Jego rozmiary robią imponujące wrażenie - czworobok murów ma 340 metrów długości i do 15 wysokości, urozmaicająca go potężna wieża wznosi się na 25 metrów. Zamek w przeszłości gościł znamienite osobistości, między innymi dwukrotnie króla Władysława Jagiełłę, tuż przed śmiercią przebywał w nim także Aleksander I Jagiellończyk.

 

            Położony pół kilometra od zamku kościół farny Podwyższenia Krzyża Świętego istniał już w 1387 roku. Obecna murowana świątynia powstała w latach 1765-1770. Lidzka fara jest prowincjonalnym przykładem stylu baroku wileńskiego, charakteryzującego się smukłością, dynamicznym przebiegiem wklęsło-wypukłych ścian i wspaniałymi wielometrowymi strukturami ołtarzowymi. Co ciekawe, wszystkie trzy nawy kościoła są równej wysokości (tzw. typ halowy), konstrukcja taka często pojawiała się w sztuce gotyckiej, w baroku zaś niezwykle rzadko. Świątynia przetrwała bez większych zniszczeń do dnia dzisiejszego, czynna jako jedna z nielicznych w czasach ZSRR, dzięki temu w znacznej mierze zachowało się wyposażenie z XVIII i XIX wieku. Wyobrażenie o pierwotnym wystroju dają trzy zachowane ołtarze – główny i dwa na zakończeniach naw bocznych oraz piękna rokokowa ambona wykonana z żelaznej siatki. Lokalnym kultem obdarzony jest niewielki obraz Matki Boskiej Różańcowej, pochodzący według legend z XIV wieku i przyniesiony do Lidy przez franciszkanów nawracających pogańskie wówczas ziemie litewskie. Faktycznie obraz powstał najwcześniej pod koniec XVII wieku.

 

            Idąc dalej ulicą Sowiecką dojdziemy do dawnego kościoła pijarów, obecnie cerkwi grecko-katolickiej Św. Jozafata Kuncewicza. Świątynia założona na planie rotundy, z wejściem poprzedzonym portykiem stanowi przykład stylu klasycystycznego wysokich lotów. Po wielu perypetiach została ukończona w 1825 roku, według opowieści nawet sam car Paweł I dołożył do jej budowy 5 tysięcy rubli. Faktycznie kwota okazała się znacznie mniejsza (1,5 tys.), ale jak łatwo się domyślić władcy rosyjscy nigdy specjalnie nie popierali w swoim kraju katolicyzmu, dlatego wydarzenie to mimo śmiesznie małej sumy zostało zapamiętane. Kościół pijarów przechodził burzliwe koleje losu. Niedługo po kasacie zakonu w latach 30-tych XIX wieku spłonął, został następnie „przerobiony” na cerkiew prawosławną, by w okresie II Rzeczpospolitej powrócić do Kościoła Katolickiego. Największą „pomysłowością” w adaptacji obiektów sakralnych tradycyjnie wykazały się władze radzieckie, tworząc po II wojnie światowej w budynku kościoła m.in. kino i planetarium. W tym drugim wypadku kolista forma wnętrza z pewnością idealnie odpowiadała nowemu przeznaczeniu. Odzyskanie funkcji sakralnych połączone z remontem i nowym wystrojem świątyni – malowidłami ściennymi i ikonostasem – bardzo korzystnie wpłynęło na stan dawnego kościoła pijarów.

 

            Po obejrzeniu trzech najpopularniejszych budowli Lidy można zacząć szukać w mieście ciekawostek i miejsc nieco zapomnianych, a nie mniej interesujących. W centrum Lidy znajduje się dużo wątpliwej urody budowli, z których znaczna część powstała w czasach ZSRR. Wystarczy opuścić jednak ulicę Sowiecką, by zobaczyć nieco inne oblicze miasta. W dzielnicy Słobódka, gdzie znaczna część dróg wciąż nie doczekała się twardej nawierzchni, zachował się drewniany kościół i plebania, powstałe w 1933 roku. Nie są to może zabytki wybitnej klasy, oddają jednak klimat sennego, przedwojennego miasteczka. Obok drewnianego kościoła, postawionego pierwotnie jako prowizoryczna kaplica, zbudowano w ostatnich latach nowoczesną świątynię. Jest to jeden z rzadkich na Białorusi przykładów udanej architektury współczesnej.

 

            W innej części miasta, przy ulicy Grażyny, znajduje się zapomniany cmentarz z nagrobkami sprzed ponad stu lat. Kaplica św. Barbary leżąca na jego terenie niedawno została odremontowana, po barbarzyńskich dewastacjach z lat ZSRR. Sam cmentarz jest bardzo zaniedbany, mimo to jeszcze dzisiaj wśród chaszczy na grobach w formie drzew lub zapisanych zwojów można przeczytać XIX-wieczne epitafia, niektóre o dużej wartości artystycznej.

 

            Lida jest nieco zapomnianym i w gruncie rzeczy prowincjonalnym białoruskim miastem. Próbuje połączyć bogatą wielonarodową historię z białoruską nowoczesnością. Szukając odpowiedzi na pytanie jaka jest Białoruś warto odwiedzić właśnie Lidę – miasto może niezbyt urodziwe, ale pełne ciekawych kontrastów, które mimo wielu przeciwności próbuje wciąż się rozwijać.

 

Lida (po białorusku Лида) znajduje się ok. 100 km. od granicy polsko-białoruskiej. Najlepiej dostać się do niej z Grodna pociągiem (Железногорожное сообщение) lub autobusem (Автобусное сообщение). Rozkład jazdy znajduje się na stronie www.gorod.grodno.by/transport/transport.htm. Informacje są po białorusku, wystarczy jednak kliknąć odpowiednią zakładkę i link po prawo. Droga „samochodowa” z Grodna do Lidy jest prosta i dobrej jakości. Cerkiew jest otwarta zazwyczaj rano, podczas nabożeństwa (można wejść po nim, kobiety w chustkach na głowie!), kościół farny zaś podczas wieczornej mszy. Dużo informacji o Lidzie można znaleźć w internecie: historię miasta po polsku na stronie www.rzecz-pospolita.com/lida0.php3, informacje praktyczne po białorusku na oficjalnej stronie miasta www.lida.info. Ciekawe artykuły po polsku, białorusku i rosyjsku są na stronie www.pawet.net.