Ciekawe Miejsca - Internetowy Przewodnik Turystyczny

Malowniczo usytuowane nad Zalewem Kamieńskim miasteczko zachęca do odwiedzenia. Do otwartego morza też już stąd niedaleko, zaledwie 10 km. W porcie rozwija się zarówno rybołówstwo, jak też żeglarstwo, a od kilku lat też turystyka pasażerska. Kuracjuszy przyciągają źródła solankowe i pokłady borowiny. Początek uzdrowiskowemu charakterowi Kamienia nadało odkrycie w 1876 roku solanki. Dziś jest to na Pomorzu Zachodnim jedno z ważniejszych uzdrowisk, choć przyćmiewa go blask Międzyzdrojów.

 

Przyrodniczą atrakcją okolicy jest głaz narzutowy na Wyspie Chrząszczewskiej położonej na Zalewie. Znajduje się on na północnym krańcu wyspy i często zwany jest Głazem Królewskim lub Czarcim Kamieniem. Według podań to właśnie jemu zawdzięcza swoją nazwę miasto. Na tym nie kończą się historie wiązane z kamieniem. Inna legenda głosi, że Bolesław Krzywousty, stojąc na głazie przyjmował w 1121 roku defiladę floty pomorskiej. Niegdyś ten potężny różowy granit był jeszcze większy, jednak XIX wieczni budowniczowie dróg docenili go jedynie jako materiał budowlany. Powoli uszczuplano jego rozmiary, aż trzykrotnie zmniejszając jego objętość. Trudno sobie dziś wyobrazić jak musiał wcześniej wyglądać ten olbrzymi głaz. Obecnie ma 20 m obwodu, z czego jednak widoczny jest niewielki procent, ponieważ reszta zanurzona jest w wodach zalewu.

 

Powróćmy jednak do centrum miasta i katedry, miejsca niezwykle istotnego dla historii Kamienia Pomorskiego.

Na wstępie jako ciekawostkę dotyczącą prehistorii Kamienia można podać, że pierwsza wzmianka o osadnictwie na tym terenie pochodzi z antycznej mapy z lat 142-147 n.e. Jej autor – Ptolemeusz w okolicach dzisiejszego miasta zaznaczył miejscowość o nazwie Rugiom. W kolejnych wiekach był to gród i port należący do zachodniosłowiańskiego plemienia Wolinian. Lud ten długo się opierał najazdom Mieszka I i jego następców, a także z zachodu Duńczykom. Ostatecznie w latach 20. XII stulecia Wolin zajęły wojska Bolesława Krzywoustego. Samo panowanie „Polaków” na tym terenie nie trwało długo. Krzywousty w latach 1121-1122 uczynił swoim lennikiem Warcisława I księcia plemiennego, którego uważa się za protoplastę rodu Gryfitów. Mniej więcej w tym samym czasie Otton z Bambergu, naprośbę Krzywoustego, podjął misję chrystianizacyjną zakończoną chrztem Wolinian. W 1140 r. papież Innocenty II utworzył nową diecezję obejmującą Pomorze Zachodnie z biskupstwem w Wolinie. Pierwszym biskupem został dawny kapelan Bolesława Krzywoustego, Wojciech. W latach 1173, 1177 i 1184 Wolin był trzykrotnie niszczony przez Duńczyków. Ostatecznie zhołdowali oni w 1186 roku całe Pomorze Zachodnie. W XIII wieku obszar ten znalazł się pod zwierzchnością margrabiów brandenburskich, by pod koniec wieku ostatecznie się usamodzielnić.

Najazdy duńskie zadecydowały o przeniesieniu biskupstwa do Kamienia w 1175 roku. Odtąd przez całe średniowiecze miasto było kościelną stolicą Pomorza. W XIV wieku rozwijające się miasto jako feudalne księstwo biskupie przystąpiło nawet do Hanzy.

 

 Utworzenie biskupstwa w Kamieniu pociągnęło za sobą konieczność szybkiego wzniesienia katedry. Budowę rozpoczęto jeszcze pod koniec XII wieku, jednak trwała ona do XV wieku. Trudno w to uwierzyć, ale na przestrzeni tych trzech wieków badacze wyróżnili aż sześć etapów wznoszenia, w większości widocznych po dziś dzień. Jest to najstarsza i najcenniejsza budowla pobrzeża, ostatecznie o formie trójnawowej bazyliki z transeptem i kaplicą biskupią. Do wzniesienia kościoła z cegły założono specjalną cegielnię katedralną pod Kamieniem. Budowę rozpoczęto od absydy i pierwsze etapy skupiły się na prezbiterium i transepcie. Patrząc na prezbiterium można odnaleźć wiele analogii do wielkich romańskich katedr niemieckich takich jak Spira czy Moguncja. Zachodnią część katedry, korpus nawowy i wirydarz zrealizowano po 1308 roku. Ostatni etap stanowiło założenie sklepień gwiaździstych, a także zewnętrzne dekoracje korpusu wykonane w XV wieku. Elewację nawy pokryły dekoracyjne szczyty, wypełnione rozetami i wimpergami z glazurowanej cegły nawiązujące do wykonywanych w tym czasie podobnych dekoracji przez Henryka Brunsberga np.: w Stargardzie Szczecińskim. Całą budowlę charakteryzuje finezja „ramowych” podziałów elewacji i precyzja wykonania detali architektonicznych zdobiących elewacje portale, okna i sklepienia wskazując na wykonawców wywodzących się ze znanych środowisk artystycznych.

 

Wokół katedry stopniowo powstawały też domy kanoników – kanonie, potem również dwór biskupi i dom dziekana tworząc rodzaj osiedla przykatedralnego, pierwotnie całego ogrodzonego murem.

Unikatowym rozwiązaniem na skalę Polską jest niewielki wirydarz przylegający do ściany nawy bocznej kościoła. Tego typu rozwiązania były nieodłącznym elementem założeń klasztornych, często wręcz przewidzianym regułą średniowiecznych zakonów np.: benedyktynów czy cystersów. Małych kameralnych ogrodów otoczonych krużgankami nie zakładano jednak przy katedrach. Tego typu rozwiązania spotyka się jedynie na terenie Niemiec np. w Magdeburgu czy Lubece. Tym samym rozwiązanie to jest przykładem najdalej wysuniętym na wschód Europy. W dawnych czasach wirydarz przylegający do siedziby kapituły był miejscem kontemplacji. Dziś porasta go bujna roślinność, w centrum zaś stoi kamienna chrzcielnica, a okalające go krużganki kryją płyty nagrobne duchownych oraz przedstawicieli okolicznej szlachty.

 

Nad wschodnim krużgankiem nadbudowano w XIV wieku piętro z czterema salami przeznaczonymi na skryptorium, w którym kanonicy przepisywali księgi. Obecnie jest to Muzeum Katedralne zwane skarbcem, prowadzą do niego strome schody umieszczone w grubości muru. Poza ekspozycją prezentującą dzieła sztuki z terenu Pomorza Zachodniego, na ścianach pierwszej sali można dostrzec fragmenty średniowiecznych polichromii z przedstawieniami: „Pokłonu Trzech Króli”, „Zwiastowania”, „Bożego Narodzenia” i „Ukrzyżowania”. Turystom udostępniany jest wirydarz, skarbiec, a także wieża katedralna.

 

We wnętrzu katedry dominują przepiękne barokowe organy ufundowane w 1669 roku przez tytularnego biskupa kamieńskiego księcia pomorskiego Ernesta Bogusława de Croya. Jego wizerunek wraz herbem można zobaczyć pod prospektem organowym. Konstruktorami i budowniczym instrumentu byli: organomistrzowie Friedrich Breyer, Michael Bergiel oraz rzeźbiarze Martin Edelber i Johann Grundman.

W 1544 r. umarł ostatni katolicki biskup. W latach 1544-1648 świątynia była siedzibą biskupów luterańskich, a następnie w latach 1648-1812 luterańskiej kapituły. Ernest de Croy wielki fundator katedry był ostatnim luterańskim biskupem tytularnym diecezji kamieńskiej. Od 1812 do 1945 roku katedra pełniła funkcję kościoła parafialnego gminy unijno-ewangelickiej. Status katedry katolickiej odzyskała w 1972 roku.

 

W czasie II wojny światowej organy uległy uszkodzeniu, obecnie po renowacji składają się z 3300 piszczałek oraz 47 głosów i jak mówią znawcy są jednymi z najlepszych w Polsce. To właśnie te organy rozsławiły miasto. Od lat 60. co roku organizowany jest w murach katedry Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej i Kameralnej. Ta największa w Kamieniu Pomorskim impreza kulturalna trwa przez całe lato i ściąga światowej sławy muzyków i wokalistów. W tym roku festiwal potrwa od 20.06 do 29.08. Na całość złoży się 11 koncertów odbywających się w każdy piątek.

Choć organy przyćmiewają swoją urodą i rozmiarami nie są jedynym godnym uwagi elementem wnętrza katedry. Zainteresowanie może budzić już sam romański i gotycki detal architektoniczny – dekoracje portali i wsporników w kaplicy biskupiej oraz portali w ramionach transeptu. Zgromadzone w kaplicy ceramiczne rzeźby przedstawiają zwierzęta oplecione wicią roślinną. Równie cenne są resztki polichromii z XIII i XIV wieku na sklepieniach prezbiterium (Ogród Edenu), absydy (Ukrzyżowanie), transeptu oraz w kaplicy biskupiej. Ze średniowiecznego wyposażenia zachował się także ołtarz główny przedstawiający Wniebowzięcie Matki Boskiej oraz sceny męczeństwa św. Jana Chrzciciela i św. Faustyny oraz kamienna chrzcielnica. Najcenniejszym dziełem rzeźby był krucyfiks mistyczny, obecnie eksponowany w Muzeum Narodowym w Szczecinie. Z nowożytnego wyposażenia pochodzi krata lektorium z obrazami namalowanymi przez szczecińskiego malarza Heinricha Redtela. Po 1945 roku katedra stała się składowiskiem ołtarzy, rzeźb oraz obrazów przeniesionych z innych kościołów pomorskich np.: ołtarza z Trzęsacza (południowe ramię transeptu). Nie udostępniane zwiedzającym podziemia katedry kryją krypty książąt zachodniopomorskich i biskupów kamieńskich.

 

Budynkowi katedralnemu towarzyszą zabudowania zwane pałacem biskupim. Na przełomie XIV –XVII wieku mieściła się tu kuria biskupia. Jest to doskonały przykład szczytów renesansowych na Pomorzu z charakterystycznymi przenikającymi się półkolami. Na ścianie zachodniej znajduje się malowniczy XVI wieczny wykusz, a we wnętrzu jeszcze oryginalna klatka schodowa. W wakacje organizowane są tu wystawy sztuki w ramach Dni Kultury Chrześcijańskiej Ottonalia (24.06-1.07.2008). Jak wskazuje nazwa ta cykliczna impreza upamiętnia biskupa Ottona, który ochrzcił mieszkańców Kamienia Pomorskiego.

 

Na rynku koniecznie trzeba obejrzeć ratusz. Budowano go etapami od schyłku XIII do połowy XVI wieku. Należy do typu ratuszy podcieniowych, jednak najciekawszym elementem architektury są szczyty z bogatą dekoracją, zbliżoną do tych z pałacu biskupiego. Na rogu rynku stoi jedyna ryglowa kamieniczka z XVIII wieku, dziś restauracja Pod Muzami. Z rynku rozciąga się też wspaniała panorama na Zalew. Jednak dla upojenia się okolicznymi krajobrazami najlepiej udać się do Baszty Piastowskiej, punktu widokowego, z którego roztacza się najlepsza panorama na miasto, jego zabytki, zachowany układ urbanistyczny oraz Zalew Kamieński i Wyspę Chrząszczewską. Baszta wraz z bramą Wolińską jest jednym z najlepiej zachowanych elementów gotyckich murów obronnych. Dziś mieści się tu Muzeum Kamieni prezentujące zbiory minerałów, skamieniałości, a także eksponaty pochodzące z kosmosu. Na terenie miasta poza katedrą znajdują się jeszcze dwie świątynie: kościół parafialny p.w. Najświętszej Maryi Panny, na starym mieście oraz gotycko–barokowy kościółek św. Mikołaja na wzgórzu Żalnik.

 

Kamień Pomorski położony jest ok. 90 km od Szczecina, na półwyspie wysuniętym w rozlewisko rzeki Dziwny, tworzącej Zalew Kamieński. Najłatwiej dojechać tu pociągiem lub autobusem ze Szczecina.

Muzeum Kamieni, Brama Wolińska ul. Słowackiego 1, czynne w sezonie wt. – nd. 10:00 – 18:00, www.sokolowski-muzea.pl