Wersja do wydrukuWersja do wydruku

serock i okoliceSerock urzeka nie tylko pięknym gotyckim kościołem i dalekimi widokami na Narew i Bug. Jest także jednym z najbardziej zadbanych miasteczek na Mazowszu. W pobliżu znajdzie się też pałac Radziwiłłów w Jadwisinie i Wąwóz Szaniawskiego.

Naszą wycieczkę po Serocku rozpoczniemy od średniowiecza. serock i okolicePrzy zbiegu Narwi i Bugu w XI wieku ulokowane zostało grodzisko, którego ślady możemy znaleźć jeszcze dzisiaj. Znajduje się przy ulicy Radzymińskiej, przechodzi tamtędy żółty szlak turystyczny. Popularnie zwane jest Ogrodziskiem lub Barbarką. Związana z nim osada Syroczec powstała w celu obsługi i ochrony ruchu towarowego na rzekach. Barbarka rozwijała się jeszcze w XIII stuleciu, z tego czasu znaleziono fragmenty ceramiki podczas prac wykopaliskowych w latach 60. XX wieku. Wiadomo też, że do XVII wieku teren ten był użytkowany, być może istniała tu jakaś drewniana siedziba.
 
Miasteczko położone pod grodziskiem stopniowo rozbudowywało się, a w 1417 roku otrzymało prawa miejskie. Niewiele miast Mazowsza może pochwalić się takimi nadaniami już w średniowieczu. O znaczeniu Serocka w tamtych czasach przypomina potężny, wysmukły kościół Zwiastowania NMP, usadowiony na wzgórzu nad Narwią. Późnogotycka budowla powstała około 1525 roku z fundacji Jana i Stanisława, książąt mazowieckich. Była to zresztą jedna z ostatnich prac na ich zlecenie. Książę Stanisław prawdopodobnie nie doczekał nawet jej ukończenia, zmarł bowiem w 1524 roku. Jan III opuścił świat dwa lata później. Przyczyną ich śmierci było zapewne zatrucie alkoholem, jednak nie zostało to do końca wyjaśnione. Młodo zmarli bracia zostawili Księstwo Mazowieckie bez władcy, po czym przeszło ono na własność Rzeczypospolitej
 
serock i okolicePóźnogotycki kościół w Serocku wyróżnia się bardzo nietypową bryłą z charakterystyczną potężną jakby niedokończoną wieżą od zachodu. Jeszcze bardziej interesujące są małe wieżyczki na narożach budowli. Wyróżniają one serocką świątynię spośród wielu innych gotyckich kościołów w Polsce. Tego typu wieżyczki stosowano tylko w mazowieckiej architekturze XVI wieku. Podobne, choć nie tak wysokie, znajdziemy w Piasecznie, Zakroczymiu, a także podłowickiej Sobocie. Wygląd kościoła w Serocku został jednak trochę zmieniony przebudowami w latach 1913-14 (przez Kazimierza Skórewicza) i 1934-38. Przed I wojną światową podwyższono wieżyczki na narożach, dwadzieścia lat później wbudowano nowoczesne wejście do kościoła i zamontowano na fasadzie oryginalny w formie zegar. Ostatni remont miał miejsce kilka lat temu.
 
We wnętrzu świątyni zobaczymy sklepienia gwiaździste z 1600 roku i rokokowe wyposażenie. Składają się na nie: trzy ołtarze, ambona oraz chrzcielnica ufundowane w latach 1775-76. Warto zwrócić uwagę na krucyfiks w ołtarzu głównym, „podświetlany” naturalnym światłem z okna.
Z kościoła blisko jest już do rynku, który zachował średniowieczny układ urbanistyczny. Większość kamienic, a także i ratusz, zbudowano jednak niedawno, w ramach rewitalizacji centrum miasteczka. W pobliżu głównego przystanku autobusów, na ulicy Puławskiej, zachował się tzw. zajazd napoleoński z początku XIX wieku. Klasycystyczna budowla składa się z oficyn założonych na łuku i połączonych bramą. Z Napoleonem związane są także pozostałości wałów, położone w pobliży ulicy Kościuszki. Fortyfikacje ziemne zbudowano w 1808 roku na rozkaz Napoleona w celu obrony linii Narwi i Bugu.
 
Cztery kilometry na południe od Serocka zaczyna się serock i okolicerezerwat Jadwisin skrywający w leśnych ostępach pałacyk z końca XIX wieku. Neorenesansowy budynek zbudował dla Macieja Radziwiłła i Jadwigi z Krasińskich francuski architekt Francois Arveuf. Ten sam architekt postawił opisywany już przez nas neobarokowy pałac w Teresinie, na którego tle rezydencja w Jadwisinie prezentuje się bardzo skromnie. Wyróżnia się wieża pałacyku i fronton, reszta przypomina dworek szlachecki. Celowo pozostawiono nietynkowane elewacje, które razem z wysokimi dachami przywołują na myśl sztukę francuskiego renesansu.
 
Radziwiłłowie prawie do końca II wojny światowej urzędowali w Jadwisinie. Ostatni z nich – Konstanty Mikołaj o pseudonimie „Korab” – został zabity przez Niemców w 1944 roku i porzucony w lesie otaczającym pałac. Od końca wojny znajduje się tu ośrodek wypoczynkowy Urzędu Rady Ministrów, w którym przebywał m.in. Wojciech Jaruzelski w latach 80. Dziś można tu przyjechać po wcześniejszym umówieniu się z obsługą ośrodka. Warto to zrobić, choćby dla widoku na Jezioro Zegrzyńskie i spaceru po ponad stuletnim parku pełnym wąwozów. Raczej nie można zobaczyć wnętrz pałacowych, w których najciekawszy wydaje się neorenesansowy kominek w sieni. Przy północnej granicy rezerwatu, przy drodze asfaltowej, rośnie jedna z najstarszych sosen na Mazowszu, mająca ponad 230 lat.
 
serock i okoliceZ Jadwisina już nie pozostało daleko do kolejnej atrakcji przyrodniczej. Jest nią rezerwat Wąwóz Szaniawskiego, szczególnie piękny późną jesienią. Droga schodzi krętym wąwozem, bujnie porośniętym dębami i klonami. Można się tu natknąć na żmiję zygzakowatą. Dochodzimy do przystani, z której drogowskazy prowadzą do dworku Szaniawskiego. Po przejściu przez resztki bramy okaże się, że budynku już nie ma, gdyż spalił się w 1977 roku. Zostały po nim tylko betonowe schody… Drewniany dworek zbudowano w 1838 roku, a od drugiej połowy XIX wieku należał do rodziny Szaniawskich. Tutaj urodził się, żył i zmarł wybitny dramaturg Jerzy Szaniawski. Autor Mostu i Żeglarza mieszkał w dworku od 1886 roku, po dwudziestu latach wyjechał do Szwajcarii na studia. Powrócił do Zegrzynka kilka lat później. Jeszcze tylko na na krótko opuścił dom nad Narwią. Było to podczas okupacji (skazany za działalność podziemną) i w pierwszych latach powojennych. Później osiadł w dworku aż do swojej śmierci w 1970 roku. Pochowany został na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Dziś o miejscu zamieszkania wybitnego pisarza przypominają: stary kasztanowiec, głaz i tablica informacyjna.
 
Powróćmy do Radziwiłłów i ich fundacji…Właściciele Jadwisina – Maciej i Jadwiga –  wspomogli także budowę kościoła w pobliskiej Woli Kiełpińskiej. Starania o powstanie nowej świątyni podjął ówczesny proboszcz Zegrza, ksiądz Kowalski. Sprzedał stary kościół, zabrał wyposażenie, a za uzyskane w ten sposób pieniądze wybudował nową świątynię w Woli Kiełpińskiej. Budowlę zaprojektował i zrealizował w latach 1895-99 Konstanty Wojciechowski. Neorenesansowy jednonawowy kościół ma bardzo długą charakterystyczną sylwetkę z bogato zdobioną fasadą, na której umieszczono herb rodowy Krasińskich – Ślepowron.
 
We wnętrzu rzucają się w oczy wspaniałe epitafia naścienne. Najstarsze z nich – Antoniego i Barbary oraz Eustachii Krasińskich w rokokowych ramach - pochodzą z XVIII wieku i zostały tu przywiezione z Zegrza. Nieco młodsze, o uporządkowanych formach klasycystycznych, należą do Józefa Wawrzyńca Krasickiego i Stanisława Korwina Krasińskiego. Jednak najwspanialsze epitafium z różowego marmuru upamiętnia samego Macieja Radziwiłła, prezesa Towarzystwa Dobroczynności w Warszawie. Książę Radziwiłł zmarł w 1907 roku, niespełna dziesięć lat po wybudowaniu kościoła, w którym do dziś spoczywa. Warto jeszcze zwrócić uwagę na znajdujący się w ołtarzu głównym obraz przywieziony przez Jadwigę Krasińską z Rzymu. Malowidło przedstawiające Wniebowzięcie Marii namalował Ferenc Szoldaties.
 
Z Woli Kiełpińskiej, która leży trochę na uboczu trasy, możemy łatwo wrócić do Serocka, kierując się drogą na wschód. W ten sposób zakreślimy trójkąt po najciekawszych zabytkach i atrakcjach okolicy.
 

Informacje praktyczne:

Trasę można przebyć samochodem, rowerem lub pieszo (bez Woli Kiełpińskiej); w przypadku tych dwóch ostatnich wariantów warto skorzystać z żółtego szlaku prowadzącego z Serocka do Jadwisina nad brzegiem Narwi; cała opisana trasa ma ok. 22 km. Przydatna może okazać się mapa okolic Warszawy. W Jadwisinie trzeba się wcześniej umówić pod tel. (0-22) 782-75-08; www.owjadwisin.pl.

Tekst i zdjęcia: Jakub Jagiełło

 

ZałącznikWielkość
serock.pdf368.43 KB