Jesteś tutaj

Lida - białoruskie miasto z bogatą przeszłością

Wersja do wydrukuWersja do wydruku

lida białoruśLida to miasto może niezbyt piękne, ale na pewno interesujące. Epoka komunizmu i obecne lata zostawiły po sobie wiele śladów w postaci koszmarnych blokowisk, siermiężnej architektury urzędów państwowych i pomników w stylu „bohaterom Armii Czerwonej”. Z drugiej strony Lida jest miastem o bogatej, wielowiekowej historii, pełnym osobliwych miejsc i zakątków.

 
            Nazwa miasta pochodzi od litewskiego słowa oznaczającego lida białoruśtrzebież, czyli wykarczowany las. W ten właśnie sposób, w środku puszczy na granicy litewsko – ruskiej powstał obronny gród, na miejscu którego w 1323 roku książę Giedymin wybudował murowany zamek. Od tej chwili nastąpił rozwój miasta na podgrodziu, wzdłuż głównego traktu prowadzącego w kierunku stolicy Wielkiego Księstwa Litewskiego – Wilna. Początkowe lata naznaczone były częstymi najazdami Krzyżaków i bratobójczymi walkami o władzę na Litwie. Od XVI wieku nastał upragniony pokój i Lida zyskała na znaczeniu, szczególnie od 1590 roku, kiedy król Zygmunt III nadał jej prawo magdeburskie. W kolejnym stuleciu największe zniszczenia przyniosła wojna polsko-moskiewska (1655-1660), a następnie północna (1700-1721), od czasów której zniszczony zamek Giedymina bezpowrotnie stracił na znaczeniu. Po trzecim rozbiorze Lida znalazła się na terytorium Cesarstwa Rosyjskiego, na mocy traktatu ryskiego z 1921 roku wróciła na krótko w granice Polski. Po drugiej wojnie światowej została włączona do ZSRR. Od 1991 roku znajduje się na terytorium niepodległej Białorusi.
 
            lida białoruśPrzy głównej ulicy – dawniej Wileńskiej lub Suwalskiej, dziś Sowieckiej - znajduje się pieczołowicie odrestaurowany w okresie międzywojennym i w latach 70-tych XX wieku zamek, na którym odbywają się turnieje rycerskie. Jego rozmiary robią imponujące wrażenie - czworobok murów ma 340 metrów długości i do 15 wysokości, urozmaicająca go potężna wieża wznosi się na 25 metrów. Zamek w przeszłości gościł znamienite osobistości, między innymi dwukrotnie króla Władysława Jagiełłę, tuż przed śmiercią przebywał w nim także Aleksander I Jagiellończyk.
 
            Położony pół kilometra od zamku kościół farny Podwyższenia Krzyża Świętego istniał już w 1387 roku. Obecna murowana świątynia powstała w latach 1765-1770. Lidzka fara jest prowincjonalnym przykładem stylu baroku wileńskiego, charakteryzującego się smukłością, dynamicznym przebiegiem wklęsło-wypukłych ścian i wspaniałymi wielometrowymi strukturami ołtarzowymi. Co ciekawe, wszystkie trzy nawy kościoła są równej wysokości (tzw. typ halowy), konstrukcja taka często pojawiała się w sztuce gotyckiej, w baroku zaś niezwykle rzadko. Świątynia przetrwała bez większych zniszczeń do dnia dzisiejszego, czynna jako jedna z nielicznych w czasach ZSRR, dzięki temu w znacznej mierze zachowało się wyposażenie z XVIII i XIX wieku. Wyobrażenie o pierwotnym wystroju dają trzy zachowane ołtarze – główny i dwa na zakończeniach naw bocznych oraz piękna rokokowa ambona wykonana z żelaznej siatki. Lokalnym kultem obdarzony jest niewielki obraz Matki Boskiej Różańcowej, pochodzący według legend z XIV wieku i przyniesiony do Lidy przez franciszkanów nawracających pogańskie wówczas ziemie litewskie. Faktycznie obraz powstał najwcześniej pod koniec XVII wieku.
 
            Idąc dalej ulicą Sowiecką dojdziemy lida białoruśdo dawnego kościoła pijarów, obecnie cerkwi grecko-katolickiej Św. Jozafata Kuncewicza. Świątynia założona na planie rotundy, z wejściem poprzedzonym portykiem stanowi przykład stylu klasycystycznego wysokich lotów. Po wielu perypetiach została ukończona w 1825 roku, według opowieści nawet sam car Paweł I dołożył do jej budowy 5 tysięcy rubli. Faktycznie kwota okazała się znacznie mniejsza (1,5 tys.), ale jak łatwo się domyślić władcy rosyjscy nigdy specjalnie nie popierali w swoim kraju katolicyzmu, dlatego wydarzenie to mimo śmiesznie małej sumy zostało zapamiętane. Kościół pijarów przechodził burzliwe koleje losu. Niedługo po kasacie zakonu w latach 30-tych XIX wieku spłonął, został następnie „przerobiony” na cerkiew prawosławną, by w okresie II Rzeczpospolitej powrócić do Kościoła Katolickiego. Największą „pomysłowością” w adaptacji obiektów sakralnych tradycyjnie wykazały się władze radzieckie, tworząc po II wojnie światowej w budynku kościoła m.in. kino i planetarium. W tym drugim wypadku kolista forma wnętrza z pewnością idealnie odpowiadała nowemu przeznaczeniu. Odzyskanie funkcji sakralnych połączone z remontem i nowym wystrojem świątyni – malowidłami ściennymi i ikonostasem – bardzo korzystnie wpłynęło na stan dawnego kościoła pijarów.
 
            Po obejrzeniu trzech najpopularniejszych budowli Lidy można zacząć szukać w mieście ciekawostek i miejsc nieco zapomnianych, a nie mniej interesujących. W centrum Lidy znajduje się dużo wątpliwej urody budowli, z których znaczna część powstała w czasach ZSRR. Wystarczy opuścić jednak ulicę Sowiecką, by zobaczyć nieco inne oblicze miasta. W dzielnicy Słobódka, gdzie znaczna część dróg wciąż nie doczekała się twardej nawierzchni, zachował się drewniany kościół i plebania, powstałe w 1933 roku. Nie są to może zabytki wybitnej klasy, oddają jednak klimat sennego, przedwojennego miasteczka. Obok drewnianego kościoła, postawionego pierwotnie jako prowizoryczna kaplica, zbudowano w ostatnich latach nowoczesną świątynię. Jest to jeden z rzadkich na Białorusi przykładów udanej architektury współczesnej.
 
            lida białoruśW innej części miasta, przy ulicy Grażyny, znajduje się zapomniany cmentarz z nagrobkami sprzed ponad stu lat. Kaplica św. Barbary leżąca na jego terenie niedawno została odremontowana, po barbarzyńskich dewastacjach z lat ZSRR. Sam cmentarz jest bardzo zaniedbany, mimo to jeszcze dzisiaj wśród chaszczy na grobach w formie drzew lub zapisanych zwojów można przeczytać XIX-wieczne epitafia, niektóre o dużej wartości artystycznej.
 
            Lida jest nieco zapomnianym i w gruncie rzeczy prowincjonalnym białoruskim miastem. Próbuje połączyć bogatą wielonarodową historię z białoruską nowoczesnością. Szukając odpowiedzi na pytanie jaka jest Białoruś warto odwiedzić właśnie Lidę – miasto może niezbyt urodziwe, ale pełne ciekawych kontrastów, które mimo wielu przeciwności próbuje wciąż się rozwijać.
 
Informacje praktyczne:
Lida (po białorusku Лида) znajduje się ok. 100 km. od granicy polsko-białoruskiej. Najlepiej dostać się do niej z Grodna pociągiem (Железногорожное сообщение) lub autobusem (Автобусное сообщение). Rozkład jazdy znajduje się na stronie www.gorod.grodno.by/transport/transport.htm. Informacje są po białorusku, wystarczy jednak kliknąć odpowiednią zakładkę i link po prawo. Droga „samochodowa” z Grodna do Lidy jest prosta i dobrej jakości. Cerkiew jest otwarta zazwyczaj rano, podczas nabożeństwa (można wejść po nim, kobiety w chustkach na głowie!), kościół farny zaś podczas wieczornej mszy. Dużo informacji o Lidzie można znaleźć w internecie: historię miasta po polsku na stronie www.rzecz-pospolita.com/lida0.php3, informacje praktyczne po białorusku na oficjalnej stronie miasta www.lida.info. Ciekawe artykuły po polsku, białorusku i rosyjsku są na stronie www.pawet.net.
 
Tekst: Konrad Pyzel
Zdjęcia: Jakub Jagiełło, Konrad Pyzel

 

ZałącznikWielkość
PDF icon Lida.pdf241.28 KB
Podsumowanie
Państwo Białoruś
Miejscowość Lida
Kategoria Wschód
Mapa
  • Wschód