Jesteś tutaj

Ukraina, Podole: Murafa

Wersja do wydrukuWersja do wydruku

murafaMurafa (Morachwa) jest malowniczą wioską, ok. 50 km na pn. od granicy z Mołdawią, z boku od ważnych szlaków komunikacyjnych. Miejscowość rozłożyła się na brzegu rzeki o takiej samej nazwie, będącej dopływem Dniestru. Miano Mor – ahwa oznaczało bagnistą rzekę. Do dnia dzisiejszego tereny na pn. od wsi, po obu brzegach rzeki, mają charakter rozległych mokradeł.

  
Przy wjeździe do Murafy zaskakuje widok okazałego kościoła. MurafaNa dalekich i rozległych „pustkach kresowych” województwa bracławskiego świątyń katolickich zawsze było mało. Nawet w okresie największej ekspansji Kościoła rzymskokatolickiego na te tereny, w XVII i XVIII wieku istniało tu zaledwie ok. 20 parafii, a polska ludność katolicka stanowiła nie więcej niż 7,5% mieszkańców. Tylko ok. 10 kościołów było murowanych i znajdowały się głównie w miasteczkach. W krajobrazie wsi charakterystycznym widokiem pozostawały, wynurzające się spośród drzew, banie drewnianych cerkwi. Do dnia dzisiejszego niewiele się zmieniło: przybyło jedynie cerkwi, które są już w większości murowane i okazałe. Kościół na wsi, szczególnie monumentalny, murowany, jest na tych terenach nadal rzadkością.
 
MurafaNieco historii
   W odległych stuleciach XVII i XVIII, przy skromnej sieci parafialnej, bardzo ważną misję do spełnienia miały na tym obszarze zakony, których zadaniem było zakładanie nowych placówek katolickich. Spośród czterech zgromadzeń działających na rozległym terenie dekanatu bracławskiego (dominikanie, franciszkanie, bernardyni i trynitarze), największą rolę odegrali dominikanie. Zakon, którego obecność notowana jest tu od XIII wieku, od misji św. Jacka Odrowąża, dysponował tu czterema murowanymi świątyniami z klasztorami: w Tulczynie, Winnicy, Tywrowie i Murafie. Do Murafy dominikanów sprowadziła w 1627 roku ówczesna dziedziczka, wojewodzianka ruska Jadwiga z Jazłowieckich Bełzecka, żona Jana, kasztelana krakowskiego. Nic bliżej nie wiadomo na temat tej fundacji. Wygląd pierwotnego kościoła i klasztoru jest nieznany, być może jednak była to świątynia drewniana.
   W ciągu XVII wieku Murafa wraz z kościołem była kilkakrotnie niszczona najazdami Kozaków. Zmieniali się właściciele: zostali nimi Tyszkiewiczowie, a po nich Potoccy. Szczególny rozwój miejscowość przeżywała za czasów ostatniego dziedzica z rodu Potockich, Joachima Karola, marszałka konfederacji barskiej, który władał Murafą od 1766 roku. Po upadku konfederacji, w której brał czynny udział, skoncentrował on swą energię na rozbudowie osady. Wystarał się o przywileje jarmarków (nadane przez Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1781 roku) i wybudował dla siebie pałac. Przystąpił też do wznoszenia dominikanom nowego kościoła, który miał zastąpić poprzednią, zniszczoną świątynię. Kościół był hojnie uposażony zarówno przez Potockiego, jak i przez jego żonę, wojewodziankę Grocholską, która po bezpotomnej śmierci męża została właścicielką wsi. Grocholska wniosła Murafę w wianie Dziekońskiemu, później właścicielami miejscowości byli Mostowscy i Dobkowie.
 
   Budowa okazałego kościoła i klasztoru była prowadzona Murafajeszcze za życia Joachima Karola, w latach 1772–1786. Świątynię usytuowano w wyżej położonej części wsi, na jej pd. krańcu. Nie udało się dotychczas ustalić nazwiska projektanta, ani też budowniczego. Na terenie województwa bracławskiego nie było w tym czasie żadnego ośrodka budowlanego, w którym skupiałyby się cechy murarzy i kamieniarzy. Słabo rozwinięte miasta tego regionu nie stwarzały też żadnych możliwości wykształconym architektom. Powstające tu realizacje architektoniczne wychodziły więc spod ręki twórców napływowych, na ogół pochodzących z Wołynia i Podola, szczególnie z Kamieńca Podolskiego, gdzie działali inżynierowie, architekci i budowniczowie zatrudnieni wcześniej przy wznoszeniu tamtejszej twierdzy.
 
   Dobrze zachowany do dziś kościół w Murafie jest dużą, murowaną budowlą. Takie okazałe kościoły na tym terenie budowały jedynie zgromadzenia zakonne, dysponujące znacznie większymi środkami finansowymi, niż parafie. Kościół w Murafie jest późnobarokowy, z elementami dekoracji klasycystycznej. Świątynia otrzymała układ beztranseptowej bazyliki trójnawowej. Korpus jest niemal kwadratowy w planie, prezbiterium krótkie, kwadratowe, zamknięte prosto i ujęte aneksami. Budowlę zdobi okazała dwuwieżowa fasada. Elewacje takie są charakterystyczne dla świątyń późnobarokowych w całej Europie. Ale na dalekich kresach, gdzie mieszały się różne religie, ze znaczną przewagą prawosławia, budowa takiej fasady nabierała szczególnego znaczenia. Wieże stanowiły element podkreślający katolickość budowli. Z daleka doskonale widoczne, akcentowały obecność Kościoła na tym obszarze. Nie przypadkowo takie elewacje miały świątynie zakonów, pełniących tu funkcje misyjne. Tak też było w Murafie.
  
MurafaWieże są smukłe, z pilastrami i rozbudowanymi gzymsami. W górnej części wież znajdują się okrągłe płyciny zegarowe w profilowanym obramieniu, podkreślonym w dolnej części liściastym festonem. Poniżej umieszczono duże okna, które w późniejszym czasie zostały przemurowane i dziś tworzą płyciny. Pomiędzy wieżami, znajduje się szczyt, ujęty wolutowymi spływami i zwieńczony tympanonem. W środkowej części fasady umieszczono wejście, a powyżej balkonem, który miał pierwotnie formy barokowe (dziś jest zmieniony i bezstylowy). Tego typu balkony służyły do celów kaznodziejskich, oraz do wystawiania cudownego obrazu. (Murafa jest ośrodkiem kultu maryjnego). Na balkon wychodziło się dawniej przez duży portal, jego forma została jednak przekształcona: dziś są to niewielkie drzwi.
    Elewacje boczne kościoła otrzymały podziały pionowe za pomocą zdwojonych pilastrów.
 
   Wnętrze jest rozdzielone masywnymi filarami i arkadami. Kościół ma sklepienie krzyżowe. Niemal całe wnętrze pokrywa polichromia ornamentalna, ostatnio restaurowana.
   W kościele zachowało się cenne wyposażenie pochodzące z różnych epok. Najstarsza jest drewniana, biało malowana i złocona ambona rokokowa z baldachimem i figurami Mojżesza i jednego z Ojców Kościoła. Rzeźby są dość prymitywne, wykonał je prawdopodobnie warsztat lokalny. Jego dziełem jest też zapewne dekoracja ornamentalna ambony składająca się z licznych motywów rocaille.
   Wyższy poziom prezentuje wyposażenie XIX - wieczne. Należy do niego eklektyczny ołtarz główny, z obrazem środkowym ujętym dwiema parami wielkich kolumn, wizerunkiem Trójcy Świętej i Ukrzyżowaniem w zwieńczeniu. W ołtarzu znajduje się cenny, łaskami słynący cudowny obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, otoczony licznymi wotami składanymi przez przybywających do Murafy pielgrzymów. Obraz jest udostępniany na specjalne okazje, Na co dzień zasłania go zasuwa z wizerunkiem Immaculaty malowanej wg znanego dzieła Murilla, hiszpańskiego malarza okresu baroku. Ciekawym elementem ołtarza jest tabernakulum adorowane przez postacie aniołów.
 
   Do wyposażenia kościoła należą też dwa ołtarze Murafaklasycystyczne na zakończeniu naw bocznych i kilka obrazów przy filarach. Na chórze muzycznym umieszczono rozbudowany prospekt organowy z figurami aniołów w zwieńczeniu. Niezwykle interesującym elementem są neogotyckie stacje Drogi Krzyżowej, płaskorzeźbione i malowane kompozycje o rozbudowanych, wielopostaciowych scenach. Swoim naturalizmem i sposobem wykonania przypominają reliefy z późnogotyckich ołtarzy. Do XIX - wiecznych zabytków należą też dobrze zachowane witraże z motywami ornamentalnymi, emblematami zakonnymi i popiersiami zakonów, wykonane w Zakładzie św. Łukasza w Warszawie w 1898 roku.
W kościele zwracają poza tym uwagę elementy odnoszące się do fundatorów: tablica pamiątkowa poświęcona Joachimowi Karolowi Potockiemu z napisem w oryginalnej polszczyźnie, oraz herby Potockiego (Pilawa) i jego żony, z Grocholskich (Syrokomla).
 
    Do budynku kościoła przylega z prawej strony barokowo – klasycystyczny budynek klasztoru. Jego zwartą, przysadzistą bryłę nakrywa wysoki, łamany dach, kryjący pomieszczenia mieszkalne. Pierwotnie elewację budynku wieńczyła attyka, której pozostałości są jeszcze widoczne. Wejście do klasztoru ujmuje wydatny, ryzalit. Obszerny dziedziniec obok klasztoru zamykają skrzydła krużganka. Teren całego założenia otacza oryginalny mur z zabytkową bramą i basztą narożną.
 
   Dziś Murafa jest znanym w tej części Ukrainy ośrodkiem prowadzącym działalność duszpasterską. Dawny klasztor służy jako plebania, ale też miejsce spotkań i pobytu pielgrzymów, którzy docierają tu nie tylko z odległych miejsc na Ukrainie, a także z Polski. Duże było nasze zaskoczenie, gdy usłyszeliśmy tu polską mowę.
 
Opuszczamy Murafę w zachodzącym słońcu, które potęguje szczególny nastrój. Błądząc wielokrotnie po polnych, nieutwardzonych drogach, docieramy utrudzeni do szosy prowadzącej do Winnicy.
 
 
Ewa Korpysz
 
Fot.: E. Korpysz, J. Jagiełło, E. Perlińska, M. Popiołek
Podsumowanie
Państwo Ukraina
Kategoria Wschód
Mapa
  • Wschód