Jesteś tutaj

Gagaty Sołtykowskie. W krainie świętokrzyskich dinozaurów

Wersja do wydrukuWersja do wydruku

gagaty swietokrzyskieGagaty Sołtykowskie to rezerwat przyrody nieożywionej położony w północno zachodniej części Gór Świętokrzyskich. Krajobraz parku przypomina wulkaniczną powierzchnię Księżyca, na której możemy zobaczyć odsłonięte tropy mieszkańców Parku Jurajskiego sprzed 200 mln lat….

Położenie rezerwatugagaty swietokrzyskie
Gagaty Sołtykowskie położone są w powiecie koneckim przy trasie nr 42 łączącej Końskie ze Skarżysko – Kamienną. Od miejscowości Odrowąż kierujemy się na zachód, aby po przejechaniu około 200 metrów dotrzeć do szutrowej drogi, która doprowadzi nas do leśnego duktu i tablicy informacyjnej.
Skręcamy w lewo, pokonujemy dwa pomosty i jesteśmy w „sercu” rezerwatu.
 
Księżycowy krajobraz
Rezerwat przyrody w Gagatach Sołtykowskich  o pow. 13,3 ha  został założony w 1997 roku.
Obszar rezerwatu obejmuje wyrobisko wgłębne o długości 400 metrów i szerokości 200 metrów. Do 1977 roku eksploatowano tutaj glinkę ceramiczną. Pozostałością działalności gagaty swietokrzyskiegórniczej są hałdy, olbrzymie zwaliska, niewielkie jeziorka oraz warstwy i wychodnie skalne mułków, iłów z wkładkami piaskowca, które są geologicznym zapisem środowiska rzecznego opisywanego rezerwatu. Na terenie całego obszaru możemy odnaleźć minerały rud żelaza – syderyty. Kolor skał mułowcowych oraz zawartych w nich związków żelaza zabarwił cały rezerwat na czerwono. Dzięki temu możemy podziwiać nietypowy krajobraz do złudzenia przypominający krajobraz powierzchni Księżyca.
 
Największą jednak osobliwością przyrodniczą jest występowanie tutaj rzadkiego minerału gagatu, zwanego czarnym bursztynem. Jest to rzadko spotykana w środowisku bitumiczna odmiana węgla brunatnego. Gagat ma czarną barwę, silny połysk. Służył do wyrobu biżuterii. Od nazwy minerału pochodzi staropolskie określenie „gagatek”, jako osoby często używającej biżuterii wykonanej z gagatu. Mówiono żartobliwie na taką osobę: „Ach Ty Gagatku”.
 
DINOPARK
Osobliwością rezerwatu są odkryte, dobrze zachowane gagaty swietokrzyskietropy gadów jurajskich – dinozaurów, które żyły tutaj 200 milionów lat temu.
W Gagatach Sołtykowskich możemy podziwiać dwa unikatowe tropy na skalę światową. Jednym z nich jest największy ślad dinozaura w Polsce, mający ponad 60cm długości. Drugim jest najstarszy na świecie znany zapis stadnego trybu życia Zauropodów, jednych z największych jurajskich dinozaurów- roślinożerców.
Największy odkryty trop dinozaura według badań paleontologów należy do gatunku drapieżnego allozauroida spowinowaconego z allozaurem. Był to olbrzymi osobnik 6 metrowej wielkości polujący na roślinożerców.
Zapis zauropodów to dwa równoległe szlaki osobników dorosłych
oraz cztery ścieżki osobników młodocianych. Jest to najstarsze na skalę światową świadectwo opieki dinozaurów nad potomstwem. W celu ochrony wypreparowanych śladów, tropy te zabezpieczono ksylanowym impregnatem oraz wybudowano nad nimi drewnianą wiatę.
 
gagaty swietokrzyskieNa powierzchni około 200 m2 paleontolodzy odkryli również 15 innych śladów dorosłych zauropodów, prawdopodobnie wulkanodontów. Obok nich znajdują się ścieżki wydeptane przez mniejsze osobniki tego samego gatunku. Są tutaj także tropy będące świadectwem ataku wielkich dinozaurów na osobniki roślinożerców. Dinozaur skradał się za ofiarą, zabijał ją. Upolowaną sztukę zjadał stojąc na trójpalczastych stopach. Zachowane odciski śródstopia bardzo rzadko występują w przyrodzie. Aby uchronić tropy przed dewastacją i zniszczeniem postanowiono ich nie odsłaniać. Możemy jedynie podziwiać ślady dinozaurów znajdujące się pod drewnianą wiatą.
 
Nie tylko dinozaury
Teren rezerwatu jest bogaty w różnorodne typy siedliskowe. W północno wschodniej jego części znajduje się hałda będąca pozostałością eksploatacji górniczej. Na powierzchni chaotycznie porozrzucanych bloków piaskowca możemy znaleźć wiele ciekawych skamieniałości roślin jurajskich, m.in. skrzypów.
W północnej części rezerwatu znajdują się malownicze oczka wodne, wśród których rośnie wiele gatunków roślin, takich jak: rosiczka okrągłolistna, storczyki, pałka wodna. Obrzeża rezerwatu porasta las olszowy oraz bór mieszany, w runie tych siedlisk możemy spotkać widłaka goździstego
 
 
Przechadzając się i podziwiając krajobrazy rezerwatu gagaty swietokrzyskiemożemy natknąć się  na daleką krewną gadów jurajskich – żmiją zygzakowatą.
 
Reasumując rezerwat przyrody Gagaty Sołtykowskie jest wyjątkowym miejscem w Górach Świętokrzyskich. Spoglądając na tropy dinozaurów przenosimy się do epoki dinozaurów – tytanów. A będąc na tym terenie mamy wrażenie pobytu na powierzchni Księżyca….
 
Informacje praktyczne:
Rezerwat Gagaty Sołtykowskie możemy zwiedzać przez cały rok. Parking dla samochodów znajduje się 400 metrów od głównej drogi łączącej Odrowąż ze Skarżysko Kamienną. Dojazd od niego szutrową drogą przeciwpożarową. Średni czas przejścia z parkingu na teren rezerwatu wynosi około 15 minut. Uwaga-Zimą jest utrudniony wjazd na parking. Droga szutrowa jest zaśnieżona. Znaki: niebieskie tablice z kierunkiem dojścia do rezerwatu umieszczone co 200 – 300m. W pobliżu przebiega czarny szlak z Wólki Plebańskiej do rezerwatu Piekło pod Niekłaniem.
 
Tekst i zdjęcia: Jacek Dopieralski
 
przewodnik swietokrzyski

 

 

ZałącznikWielkość
PDF icon gagatysoltykowskie.pdf600.79 KB
Podsumowanie
Region Góry Świętokrzyskie
Województwo świętokrzyskie
Miejscowość Sołtyków
Kategoria Miejsca niezwykłe
Mapa
  • Miejsca niezwykłe