Jesteś tutaj

Końskie - figury faraonów w oranżerii

Wersja do wydrukuWersja do wydruku
konskie oranżeriaKońskie. To mało znane 21-tysięczne miasto położone w północno-zachodniej części Gór Świętokrzyskich. Jego nazwa kojarzona jest z koniem, co często powoduje błędy w odmianie przymiotnika odrzeczownikowego. Wiele osób spoza regionu przymiotnik ten odmienia jako "koński", a winno być „konecki”. Jednak niewielu turystów wie, że Końskie słyną nie z koni, a z faraonów. W tym mieście znajduje się tajemnicza budowla zwana „Egipcjanką”, ozdobiona posągami czterech spoglądających na miasto faraonów…
 
 
Budynek Oranżerii „egipskiej” potocznie zwany przez konskie oranżeriamieszkańców Egipcjanką znajduje się w zachodniej części zespołu pałacowo-ogrodowego im. Tarnowskich. Zespół ten został wzniesiony przez kanclerza wielkiego koronnego Jana Małachowskiego w latach 40. XVIII wieku jako barokowa rezydencja w typie entre cour et jardin (pomiędzy dziedzińcem a ogrodem). Zaprojektowano wówczas i wybudowano pozostałe do dziś dwa prostokątne skrzydła pałacowe, o kształcie ćwierć elipsy, zakończone pawilonami. Urządzono też park w stylu francuskim, który ozdobiono kilkoma budowlami: dwie altany, glorietta oraz bajeczny, nie zachowany już dziś mostek nad kanałem.
Największej rozbudowy i modernizacji siedziby rodowej Małachowskich dokonano sto lat później. Obszar parku powiększono w kierunku zachodnim i północno-zachodnim. W 1825 roku do Końskich przyjeżdża zdolny, dwudziestosześcioletni włoski architekt Maria Lanci na zaproszenie hrabianki Anny Małachowskiej (żony Stanisława). Dokonuje gruntownej zmiany charakteru zespołu pałacowo–ogrodowego. Zaprojektowany zostaje ogród w stylu angielskim, na obszarze którego wybudowano kilka budynków. Jednym z nich jest Oranżeria Egipska.
konskie oranżeriaOranżeria egipska stanowi osobliwy i wyjątkowy  zabytek rzadkiego w Polsce egiptyzującego nurtu architektury. W naszym kraju zachowały się tylko dwa tego typu obiekty: Świątynia Egipska w północnej części Parku Łazienkowskiego w Warszawie oraz oranżeria w Końskich.
 
Opisując ten zabytek, trzeba wspomnieć o jego twórcy. Projektantem był słynny architekt włoski Francesco Maria Lanci (1799 - 1875). Francesco kończąc budowę koneckiej „Egipcjanki” miał 31 lat, był absolwentem Akademii Świętego Łukasza w Rzymie. Gruntownie przestudiował 24 tomowe dzieło „Opisanie Egiptu”, będące zbiorem badań architektury i kultury egipskiej dokonanej przez 150 naukowców, którzy brali udział w wyprawie Napoleona do Egiptu w 1789 roku. Zaczerpnięte wzorce i motywy wykorzystał przy projektowaniu Oranżerii - Świątyni Egipskiej konskie oranżeriaw Końskich. Zaprojektował wiele innych ciekawych budowli w Polsce: Zamek w Dzikowie, Międzyrzecu Podlaskim, „Yellow Inn” – budynek ambasady włoskiej w Warszawie, pracował przy modernizacji złotej kaplicy przy poznańskiej katedrze. Całe swoje życie spędził w Polsce, gdzie umarł
w Warszawie 12 listopada 1875 roku.
Budynek Oranżerii został wzniesiony w zachodniej części parku, zorientowany dłuższą osią w kierunku wschód - zachód. Ma wymiary 54,75 m x 7,25 m. Pośrodku byłej oszklonej elewacji południowej znajduje się wejście główne, ozdobione niszami, gzymsem, płaskorzeźbą i hieroglifami egipskimi. Arkadowe fasady wsparte są na podporach zwieńczonych palmowymi kapitelami. Elewacja wschodnia i zachodnia mają konstrukcje pylonów (słupów), w niszach których znajdują się posągi siedzących faraonów. Ściana południowa jest rozczłonkowana przez 23 podłużne okna sięgające do samej podstawy budynku. Rozmieszczenie okien jest asymetryczne. Portal wejściowy dzieli elewację na dwie nierówne części. W części południowo zachodniej budynku znajduje się 10 okien, w południowo wschodniej – 13. Nad wejściem do budynku znajduje się nakryta dachem dobudówka, która pełniła rolę pomieszczenia gospodarczego.
 
We wnękach pylonów (słupów) w części elewacji południowo-wschodniej, południowo-zachodniej oraz przy wejściu południowym zachowały się pseudohieroglify. Analizując te znaki, można określić znaczenie co niektórych znaków fonetycznych. W lewym dolnym rogu znajduje się logogram w kartuszu, przedstawiający ptaka. Znaczenie tego symbolu jest nieznane.
 
konskie oranżeriaNie mamy informacji, czy Lanci znał alfabet starożytnoegipski i czy te hieroglify faktycznie są wiernym odpowiednikiem starożytnych znaków.
W czterech pylonach narożnych we wnękach spoczywają kamienne figury faraonów. Nie znamy ich imion. Trudno określić, z jakiej są dynastii. Czas okrutnie się z nimi obchodzi, posągi niszczeją: odpada farba, widać kruszenie budulca, z którego wyrzeźbiono figury. Obawiam się, że bez przeprowadzonej gruntownej renowacji nasze koneckie faraony nie dożyją następnego wieku.
Za czasów Małachowskich i Tarnowskich budynek pełnił funkcję gospodarczą. Znajdowała się tutaj cieplarnia, w której uprawiano rośliny ozdobne (cytrusy, figi). Po II wojnie światowej budynek podupadł, była to ruina z warzywnikiem.
W latach 60. ubiegłego wieku dokonano gruntownej modernizacji i powiększenia budynku. Dobudowano skrzydło północne w formie wydłużonego prostokąta, w którym dziś znajdują się pomieszczenia zaadaptowane przez Miejsko-Gminny Dom Kultury. Zachowaną do dziś częścią zabytkową obiektu jest elewacja południowa, łącząca dwa pylony. W tej części znajdują się trzy duże sale. Stan prawny budynku jest nieuregulowany, ponieważ o zwrot majątku starają się dawni właściciele – rodzina Tarnowskich. Organem reprezentującym skarb Państwa jest Starostwo Powiatowe w Końskich.
 
Reasumując, Oranżeria „egipska” należy do najciekawszych budowli nurtu egiptyzującego w Polsce. Posągi faraonów są swoistą wizytówką miasta. Nieznane, niedoceniane towarzyszą codziennemu życiu konecczan od ponad dwóch stuleci. Są już w niezbyt dobrej kondycji, ale wciąż czekają na tych wszystkich, którzy by chcieli je odwiedzić nie w mieście koni, ale w mieście faraonów - w KOŃSKICH.
 
Tekst: Jacek Dopieralski
Zdjęcia: Jacek Dopieralski, Jakub Jagiełło
 
przewodnik swietokrzyski
 
 

 

ZałącznikWielkość
PDF icon konskie.pdf490.43 KB
Podsumowanie
Region Góry Świętokrzyskie
Województwo świętokrzyskie
Miejscowość Końskie, świętokrzyskie
Kategoria Miejsca niezwykłe
Mapa
  • Miejsca niezwykłe